Gmina Jordanów Śląski

OPIS

Gmina Jordanów Śl. położona jest na Nizinie Śląskiej, na wschód od Góry Ślęży Zachodnia część jej obszaru objęta jest Ślężańskim Parkiem Krajobrazowym. Część Gminy znajduje się na krańcach Przedgórza Sudeckiego oraz na Równinie Wrocławskiej. Przebiega tędy droga międzynarodowa z Wrocławia przez Kudowę Zdrój do Pragi. Gmina Jordanów Śląski wchodzi w skład powiatu wrocławskiego i leży na południe od Wrocławia, w odległości około 30 km od tego miasta. Zajmuje 56,6 km2 powierzchni, co jej zapewnia pod tym względem 74 miejsce w województwie dolnośląskim, a to stanowi 0,3 % jego powierzchni.

Graniczy z gminami:

• od północy: Kobierzyce,
• od wschodu: Borów i Kondratowice,
• od południa: Łagiewniki,
• od zachodu: Sobótka.

Gmina liczy 3 021 mieszkańców (wg danych na dzień 31.12.2005 r.), a gęstość zaludnienia wynosi 53 osoby na km2. Na jej obszarze znajduje się 15 miejscowości, w tym 13 wsi sołeckich. Dominującą funkcję gminy stanowi produkcja rolnicza. Lokalny przemysł koncentruje się w Jordanowie Śląskim. Wschodnia część gminy objęta jest ochroną prawną Ślężańskiego Parku Krajobrazowego wraz z jego otuliną. Ślężański Park Krajobrazowy, którego część obejmuje zachodnie tereny gminy Jordanów, ma szczególnie istotne znaczenie dla środowiska przyrodniczego, znajduje się w obrębie ekologicznego obszaru węzłowego o znaczeniu krajowym. Głównym ośrodkiem obsługi gminy jest Jordanów Śląski. Jest to wieś gminna, która pełni funkcje administracyjne i usługowo - handlowe. Pozostałe miejscowości to: Wilczkowice, Popowice, Dankowice, Glinica, Janówek, Winna Góra, Tomice, Karolin, Piotrówek, Mleczna, Jezierzyce Wielkie, Pożarzyce i Biskupice. Udział użytków rolnych w powierzchni ogólnej gminy wynosi około 96,1%, tj. 4931 ha. Lasy i grunty leśne stanowią 0,7%, tj. 34 ha.

Z uwagi na wyjątkowo korzystne warunki klimatyczno - glebowe gmina posiada szczególne warunki do rozwoju intensywnej produkcji rolnej (produkcja buraka cukrowego i pszenicy). Dodatkowe walory krajobrazowo-przyrodnicze gminy stanowią o potencjalnych możliwościach rozwoju funkcji turystyczno-rekreacyjnej. Uzbrojenie terenu gminy Jordanów obejmuje sieć energetyczną i wodociągową. W trakcie realizacji jest sieć kanalizacyjna z oczyszczalnią ścieków w Jordanowie.
Wykopaliska archeologiczne wykazały, że teren Jordanowa był zasiedlony już w neolicie. Archeolodzy w tym okresie w ramach tzw. kultur wstęgowych wydzielili grupę kultury jordanowskiej od bogatego stanowiska archeologicznego - grodziska, w którym już w neolicie kamienne narzędzia gładzone ze znanego i dziś nefrytu wydobywanego w Jordanowie. Od tych czasów jest tu właściwie zachowana ciągłość osadnicza. Pierwsza wzmianka historyczna dotyczy kościoła, a pochodzi z 1335r., nazwa wsi wówczas Jordansmühl, a więc młyn Jordana. Wątpliwe jest, że nazwa pochodzi sprzed 1149 r., ponieważ do tego czasu młyny wodne na Śląsku nie były znane. W 1193 r. nazwa tego miejsca brzmiała: "Wieś przy młynie". Do 1810 roku znajdowały się tutaj dwie gminy (komuny), z których mniejsza była własnością Komendy Großtinz. Jordansmühle - pisano o wsi mniej więcej do 1850r. Później prawdopodobnie, mile brzmiącą nazwę, zmienił tamtejszy Superimendent, obowiązuje ona do dziś. W przekazach historycznych jest mowa o młynarzu Jordanie, który mieszkał w Jaschwitz, niedaleko innego młyna. On spoczął(jego grób tam się znalazł) na górnym krańcu dzisiejszego Jordanowa (Jordansmühl) i od jego imienia powstała nazwa wsi. Młyn przejął prawo tutejszych książąt i został przez nich wypożyczony za gotówkę. Jordanów (Jordansmühl) był zasiedlony przez Niemców nie dalej niż do dużego dworu, który był w posiadaniu pewnego rycerza z rodu Jordanów. Rycerski ród Jordanów jest pradawny i początkowo zamieszkiwał Altpatschkau. Rycerze tego dworu mieli czerwone tarcze a na hełmach widniało ramię z nagim mieczem. Rozkwit rodu Jordanów Tyrolu, przypadł na wiek XVI. Ich herbem była rzeka. Heinrich Jordan był w 1039r. kanclerzem na polskim dworze. Johannes z rodu Jordanów był w 1422r. kasztelanem Zipsów na Węgrzech. Nazwa Jordan zachowała się jako szlachecka i obywatelska do dnia dzisiejszego. Przez wiele stuleci uważano, że pewien pogański rycerz przyjął chrzest w Jordanie (chodzi chyba o rzekę z herbu). Rycerz ten przybrał imię Jordan, aby uczcić miejsce chrztu. Na Wacheberge (obecnie tzw. "Pomnik") przy Jordanowie (Jordansmühl), do grobowca dołączyli: Selmar Kriegheim, jego małżonka i jedyny syn Oskar. Przez cały czas na Wacheberge stała twierdza Wartburg, która obejmowała wzrokiem całą wieś.

Jordanów uchodził za jedną z największych wsi na ziemi niemczańskiej. Był centrum handlu dla okolicznych miejscowości. Poza granicami okręgu była znana jako miejsce znalezienia osady z młodej epoki kamienia (5000-2000 lat przed Chrystusem) i z ceramiki wyrabianej przez ówczesnych mieszkańców. Chodzi tutaj o formę ceramiki zwaną sznurkową bądź taśmową. Na szczególną uwagę zasługiwała jedyna w swoim rodzaju sznurkowoceramiczna gliniana rzeźba znaleziona przez pewnego archeologa (33 centymetrowy baran). Ta zwierzęca figurka była znana w fachowych kręgach pod nazwą "Jordansmühler Widders" (czyli Jordanowski baran). Nazwa i typ wsi (wieś z pastwiskami i ulicami), wskazują na to, iż powstała w XIIIw. podczas kolonizacji. Piastowie zwoływali wówczas kolonistów do kraju: chłopów, rzemieślników, kupców i górników. Oni napływali z Saksoni, Frankoni z obszarów Renu. Menu oraz z Hesji.

Do dziewiętnastego stulecia miejsce to nosiło nazwę Jordansmühl. Przyjęło się ostatecznie, że nazwa została nadana przez posiadacza pierwszego młyna wodnego, który znajdował się nad Ślęzą. W 1792r. wieś miała dwa przysiółki. Pierwszy składał się z dwóch dworskich folwarków. Był tam ewangelicki Kościół, plebania, szkoła, młyn, 20 pastwisk, 14 rolników i 29 ogrodników. Drugi przysiółek należał do komendy Großtinz i miał 3 rolników i 5 chałupników. Ogólna liczba mieszkańców w obu przysiółków wynosiła 567. W 1830r. było w Jordanowie (Jordansmühl) 96 domostw, jeden zamek, folwark, 749 mieszkańców (42 katolików), jeden ewangelicki Kościół, ewangelicka szkoła, jeden nauczyciel i nauczyciel do pomocy. Patronat nad Kościołem i szkołą sprawowała władza podstawowa\ziemska. Na tym miejscu znajdowała się gorzelnia, młyn wodny, cegielnia, 3 rymarzy, 2 ludzi którzy robili rowery lub koła, 2 stolarzy i 2 szklarzy. W 1912r. zostało dodane "e" na końcu nazwy. Wieś należała do okręgu Nimptsch i miała 892 mieszkańców. Główny sąd okręgowy znajdował się w Zobten (Sobótka) a powiatowa komenda w Münsterberg. Wieś posiadała tylko jedną mleczarnię, która w późniejszych latach była znana, szczególnie w Zagłębiu Ruhry, pod nazwą "Emjot" i na leżała do największych i najnowocześniejszych zakładów w naszym kraju. Ona stała swojego czasu na czele śląskich zakładów mleczarskich. W 1931r. wieś miała powierzchnię do 1198,6 ha. W 111 domostwach znajdowało się 245 gospodarstw. Liczba mieszkańców wynosiła 1089, w tym 544 mężczyzn. 953 mieszkańców należało do ewangelickiego kościoła a 130 do rzymsko-katolickiego. W 1939r. Jordanów (Jordansmühl) należał do okręgu Reichenbach (Dzierżoniów) i miał 1280 mieszkańców. Większość zdolnych do walki mężczyzn walczyło podczas II wojny światowej. Część pozostałych mieszkańców w 1944r. narażała się przy "przedsięwzięciu Barthold", niedaleko Militsch (Milicz) i Trachenberg. Mężczyźni prowadzili akcje na froncie w Jordanowie (Jordansmühl) i w fortecy we Wrocławiu. Podczas ostrzałów zostało uszkodzonych i zniszczonych wiele domów. Kościół, szkoła i mleczarnia zostały zachowane. Początek roku 1945 rozpoczął ucieczkę w góry przed Rosjanami. Oni prowadzili część mieszkańców do Czechosłowacji i na południe Niemiec. Większość mieszkańców Jordanowa (Jordansmühl) wróciła z powrotem.