Gmina Sobótka

OPIS

We wczesnym średniowieczu Ślęża wraz z otaczającymi ją osadami znalazła się w obrębie państwa wielkomorawskiego, a następnie czeskiego. W granicach państwa Piastów ziemie te znalazły ok. 990 roku, czyli po podboju Śląska przez Mieszka I. Pierwsza wzmianka o Ślęży pochodzi z kroniki biskupa merseburskiego Thietmara, który opisując oblężenie grodu niemczańskiego w 1017 roku pisał: „Gród ten leży w kraju śląskim (in pago Silensi), który nazwę tą otrzymał niegdyś od pewnej wielkiej i bardzo wysokiej góry. Owa góra wielkiej doznawała czci u wszystkich mieszkańców z powodu swojego ogromu i przeznaczenia, jako że odprawiano na niej przeklęte pogańskie obrzędy”. Twarde tkwienie w pogaństwie było przyczyną sprowadzenia przez palatyna księcia Bolesława Krzywoustego, Piotra Własta kanoników regularnych (augustianów) z Arrovaise. Miałoby to nastąpić w 1138 roku, ale osiedlenie zakonników na szczycie Ślęży miało miejsce ok. 1143-1148. Po pewnym czasie augustianie przenieśli się do Górki, a w II poł. XII wieku (ok.1190 r.) na Piasek we Wrocławiu.

Jeszcze do XIX wieku palono na szczycie Ślęży ognie świętojańskie i odbywały się dość wyuzdane targi małżeńskie, zwalczane przez lokalne władze. Również od XIX wieku, rokrocznie w czerwcu lub lipcu Ślężą i Sobótką władali studenci, organizujący te wycieczki na pamiątkę zwycięstwa nad Napoleonem w 1813 r. Nosiły one nazwę Zobtenkommers. Z kolei jeden z niemieckich archeologów podaje informację (być może jako żart) o złożeniu pod rzeźbą „mnicha” ofiary z kartofli, a miało to miejsce w 1937 roku.

Pierwsza wzmianka o Sobótce pochodzi z 1148 roku, kiedy to papież Eugeniusz III w swojej bulli wymienia targ pod górą. Jednak z dużym prawdopodobieństwem można powiedzieć, że osada targowa obsługująca pielgrzymów istniała co najmniej od końca epoki brązu i początków epoki żelaza, czyli od początków sanktuarium na szczycie. Mogą o tym świadczyć wyniki badań archeologów.

W dokumencie z 1193 roku po raz pierwszy wymieniona jest nazwa Sobótki - „forum in Soboth”, pochodząca od targów odbywanych tu w soboty. W pierwszej połowie XIV wieku właścicielami miasta i książęcej części dóbr są książęta ziębiccy. Książę Mikołaj sprzedał Sobótkę Bolkowi II Świdnickiemu, a po jego śmierci, w 1392 roku w efekcie układów dziedzicznych, Sobótka wraz z księstwem świdnicko-jaworskim dostaje się pod panowanie królów czeskich.  4 lutego 1399 roku król Wacław IV udzielił opatowi Mikołajowi zgody na osadzenie Sobótki na prawach miasta, nadając jej wszystkie przywileje, wolności i zwyczaje miejskie. Powstają pierwsze cechy, rozwijają się instytucje miejskie i cechowe. Z połowy XV wieku pochodzą pierwsze pieczęcie miejskie z herbem przedstawiającym patrona miasta, św. Jakuba Starszego, pielgrzyma.W 1494 roku Władysław Jagiellończyk sprzedał królewską część Ślęży i tym samym cała góra stała się własnością zakonną.

Mimo prawa do budowy murów miejskich, Sobótka  nie skorzystała z tego przywileju płacąc później bardzo wysoką cenę  za ich brak. Tak się stało w 1428 roku, kiedy to miasto zostało złupione i spalone przez husytów. W 1526 roku Sobótka wraz z okolicami staje się częścią cesarstwa habsburskiego, a wiek XVI to okres największego rozkwitu w dotychczasowych dziejach miasta. Sobótka rozbudowuje się, a pięknie rzeźbione elementy architektoniczne świadczą o bogactwie mieszczan. Miasto nadal nie posiada murów obronnych, ale ich namiastką są mury graniczne posesji leżących na obrzeżach miasta, zwieńczone przy wjazdach do miasta bramami.

Wojna trzydziestoletnia, która wybuchła w I poł. XVII wieku, nie ominęła miasta. W 1633 roku wojska saskie Arnhema złupiły i zniszczyły znaczną część bezbronnego miasta: kościół parafialny, kościół św. Anny, probostwo i ratusz. Już w 1667 roku miasto było w znacznym stopniu odbudowane, ale 4 lipca 1730 roku miała miejsce jeszcze większa tragedia. Spłonęło całe miasto, ocalał jedynie dom kanclerza zakonnego, a co najgorsze, ponownie spłonął ratusz, tym razem z całym archiwum miejskim. Gdyby nie archiwum kanoników, miasto straciłoby całą historiografię. Spłonęła zabudowa renesansowa, częściowo jeszcze gotycka, a odbudowa po pożarze zmieniła całkowicie układ urbanistyczny miasta.

Toczące się w XVIII wieku wojny śląskie dopełniły zniszczenia Sobótki, która przez długie dziesięciolecia nie mogła się z nich podnieść. W efekcie pokoju w Hubertsburgu Sobótka, wraz ze Śląskiem, przechodzi pod panowanie króla pruskiego Fryderyka II. 10 grudnia 1806 roku oddział wojsk wirtemberskich pod dowództwem majora von Hügela splądrował sklepy po odmowie mieszkańców zapłaty kontrybucji. W 1810 roku dobra kanoników regularnych przeszły na własność państwa w wyniku procesów sekularyzacyjnych i Sobótka uzyskała samorząd. W tym samym, 1810 roku powstała w mieście pierwsza poczta konna. Odezwa Fryderyka Wilhelma III wzywająca poddanych do walki z Francuzami spowodowała, że w Sobótce i Rogowie Sobóckim sformowany został jeden z najsłynniejszych później oddziałów ochotniczych. Jego dowódcą był major Adolf von Lützow, a w szeregach 1200 ochotników był znany poeta okresu romantyzmu, Theodor Körner (zginął w czasie walk). 27 marca 1813 roku, po nabożeństwie odprawionym przez pastora Petersa, oddział wyruszył do walki dając się później mocno we znaki Francuzom.

W roku 1827  Sobótka uzyskała pierwsze, olejowe oświetlenie miejskie. W 1848 roku miasto miało swoją Wiosnę Ludów za sprawą grupy biedoty domagającej się przed nadleśnictwem prawa zbierania chrustu w lasach i zwrotu już zasądzonych kar. Wezwanie ze Świdnicy150 żołnierzy i aresztowanie wichrzycieli uspokoiło nastroje, ale świadczyło również o lęku władz przed protestami.

W 1884 roku w Sobótce powstała lokalna gazeta „Anzeiger für Zobten und Umgegend”, redagowana i drukowana na miejscu. Budowa linii kolejowej z Wrocławia do Świdnicy osiągnęła w 1885 roku Sobótkę i Strzeblów. Połączenie kolejowe z Wrocławiem zintensyfikowało, rozwijający się od połowy XIX wieku, ruch turystyczny. W 1903 roku w mieście zbudowano gazownię oraz oświetlenie gazowe. W 1907 roku zakończono budowę sieci wodociągowej. W latach 1910-1912, na części podzielonej działki zbudowano szpital miejski (po wojnie szpital i przychodnia, obecnie liceum). Stojący na drugiej połowie działki dotychczasowy szpital poaugustiański adaptowano na otwarte w 1926 roku Heimatmuseum. Energia elektryczna dotarła do miasta w 1920 roku.

I wojna światowa nie przyniosła miastu większych strat materialnych. Straty ludzkie upamiętniono licznymi pomnikami i tablicami pamiątkowymi.

II wojna światowa przyszła do Sobótki w styczniu 1945 roku. Pojawiły się wówczas masy uchodźców z Wrocławia, a 11 lutego część mieszkańców ewakuowano do Kotliny Kłodzkiej. 17 lutego oddziały 5 Armii Gwardyjskiej zajęły okolice Sobótki. Kontrnatarcie niemieckiej 17 Armii odrzuciło Rosjan w rejon Wrocławia i Masyw Ślęży pozostał w rękach niemieckich do maja, stanowiąc w planach dowództwa niemieckiego punkt wyjścia do pomocy oblężonej twierdzy wrocławskiej i ewentualny kierunek przebicia się jej załogi. 8 maja oddziały sowieckiej 21 Armii zajęły Sobótkę. Straty miasta w zabudowaniach i urządzeniach komunalnych wyniosły 50 %, przy czym ewangelicka szkoła powszechna zniszczona była niemal całkowicie (95 %), a szpital w 75%.  W lutym 1948 roku przekazano do Wrocławia ukrytą na terenie Sobótki Księgę Henrykowską. Znalazł ją ks. Wincenty Urban.

MIASTA I GMINY PARTNERSKIE

Gauchy - FRANCJA

Berga - NIEMCY

Departament Górnego Renu - FRANCJA

Sobotka - CZECHY