Gmina Walim

OPIS


Gmina Walim położona jest w Środkowych Sudetach, u podnóża Gór Sowich, w malowniczej dolinie rzeki Walimki, na południowym wschodzie od miasta Wałbrzycha. W skład gminy wchodzi 9 sołectw: Glinno, Jugowice, Dziećmorowice, Michałkowa, Niedźwiedzica, Olszyniec, Rzeczka, Walim i Zagórze Śląskie. Na zachodzie gmina graniczy z Wałbrzychem i Jedliną Zdrój, na wschodzie z Gminą Świdnicą, na południu z Głuszycą, Nową Rudą i Pieszycami. Najwyżej położony teren gminy znajduje się pod Szczytem Wielkiej Sowy - 1015 m. n.p.m. Najważniejszym ciekiem gminy jest rzeka Bystrzyca zbierająca lokalne potoki górskie.

Walim (Waltersdorf) w czasie tzn. 1530 - 1548 stał się posiadłością Melchiora von Seydlitza. Dla zniszczonej prawie doszczętnie w okresie wojen husyckich wsi nastąpił czas odbudowy. Przypomniano sobie wówczas o istnieniu starych sztolni, a także stwierdzono występowanie bogatych złóż rud srebra. Próbowano rozwiązać wydobycie srebra jednak Walim nigdy nie stał się osadą górniczą ponieważ szacunki o zasobach złóż okazały się mocno przesadzone. Początkowo oprócz górników w Walimiu osiedlają się drwale, węglarze, właściciele tartaków wodnych. Wojna 30 - letnia doprowadza do całkowitego zniszczenia wsi. Jest to okres klęsk żywiołowych: powodzie, susza, gradobicia i naloty szarańczy. Osadę nawiedzały kilkakrotnie zarazy, z których najgorsza była dżuma. Wtedy ulega zmianie nazwa wsi - Wustewaltersdorf (Pustynna Waltra Wieś), a właścicielem zostaje rodzina von Zedlitz. W XVIII wieku w Walimiu powstały pierwsze manufaktury specjalizujące się w bieleniu, potem w farbowaniu i wykańczaniu tkanin. Już wtedy znaczną część produktów eksportowano nawet na inne kontynenty. W 1789 r. na Zamku Grodno w Zagórzu Śląskim wali się ściana południowa na dziedzińcu gotyckim oraz sąsiednie skrzydło mieszkalne. Tymczasem największy rozwój wsi Walim to okres XIX wieku - nastąpił tu bardzo intensywny rozwój tkactwa. Zgodnie z wolą Fryderyka II Walim stał się ośrodkiem cotygodniowych targów na przędzę i płótno. Tkacze i kooperujący z nimi kupcy pracowali we wszystkich okolicznych wsiach. Na początku XIX w. właścicielem Walimia został K.F. Weidelhofer. We wsi były wtedy: 2 kościoły, szkoła ewangelicka, dwór, 2 folwarki, szpital, sierociniec, browar, 2 gorzelnie, 7 młynów wodnych, młyn do mielenia kory drzewnej, tartak, 2 bielniki potem cegielnia, olejarnia, 5 folusz i jeszcze jeden tartak. Była to wieś bogata i duża, dobrze rozwinięta i znacznie uprzemysłowiona osada tkacka. Równocześnie Walim stał się modnym letniskiem, stanowiącym bardzo dogodny punkt wyjścia na Wielką Sowę. W 1824 r. podjęto prace konserwatorskie na Zamku Grodno w Zagórzu Śląskim. Prace już wówczas miały przystosować obiekt dla potrzeb ruchu turystycznego. W 1848 r. zbudowano pierwszą w Walimiu tkalnię z mechanicznymi krosnami żakardowymi, która dała początek późniejszym Zakładom Przemysłu Lniarskiego. W 1850 r. przy tkalni uruchomiono bielnik i wykańczalnię tkanin, a w 1864 nową dużą tkalnię.

Powoli zaczęło upadać tkactwo chałupnicze w okolicznych wsiach, a do Walimia zaczęło napływać coraz więcej ludzi w poszukiwaniu pracy w tkalni. Rozwój przemysłu, a w następnej kolejności rozwój turystyki spowodowały, że ówcześni właściciele fabryki - Websky, Hertman i Wiese zawiązali w 1908 r. komendanturę budowy linii kolejki łączącej Jugowice z Walimiem. Pierwszy pociąg ruszył 04.06.1914 r. W latach 1911-1914 wybudowana został przez Niemców potężna zapora wodna spiętrzająca wody rzeki Bystrzycy i tworząca Jezioro Bystrzyckie. Zapora ma 44 m. wysokości i 230 m. długości. Powstały w ten sposób zbiornik gromadzi 8 mln m3 wody. W czasie II Wojny Światowej w okolicach Walimia hitlerowcy postanowili wybudować system podziemnych fabryk zbrojeniowych, aby ustrzec się przed ewentualnymi nalotami aliantów. Celem prowadzonych na dużą skalę prac górniczych i budowlanych było wykonanie połączonego ze sobą systemu obiektów - kompleksów składających się z części podziemnej i nadziemnej. Na terenie budowy utworzono przedsiębiorstwo budowlane o kryptonimie “Olbrzym” (Oberbauleitung “Resie”) 9 kwietnia 1944 r. Hitler polecił przejecie kierownictwa przez “Organizację TODT”. Na obszarze objętym pracami zorganizowano filię obozu koncentracyjnego GROSS-ROSEN, obóz pracy “Olbrzym”. Siłą roboczą byli wyłącznie jeńcy wojenni - Włosi, Rosjanie, i przymusowi robotnicy - Polacy, Rosjanie, Francuzi, Ukraińcy. Podziemne korytarze, dokładnie do dziś jeszcze niezbadane, pochłonęły kilkanaście tysięcy ofiar. Obecnie cmentarz w Walimiu jest miejscem pamięci narodowej. W 1995 r. udostępniono do zwiedzania Turystyczną Trasę Podziemnych Fabryk Walimia o długości 500 m. Osobną historię tworzą Zakłady Przemysłu Lniarskiego, które jeszcze pod koniec lat siedemdziesiątych należały do największych w branży. Produkowano tu do 12,5 mln. m. bieżących tkanin, głównie obrusów, ścierek i ręczników, które eksportowano. Od połowy lat 80-tych zaznaczył się głęboki kryzys związany z utratą rynków zbytu na wschodzie, trudności z surowcami i wzrostem kosztów produkcji. Doprowadziło to w 1992 r. do postawienia zakładu w stan likwidacji. Uważa się, że obecnie jedyną szansą dla Walimia i okolic pozostaje turystyka i usługi z nią związane.

Źródło:www.walim.pl