Gmina Wińsko

OPIS

Gmina Wińsko, o powierzchni 249 km2, położona jest w środkowo-północnej części województwa dolnośląskiego i jest częścią powiatu wołowskiego. Największy obszar w gminie zajmują grunty orne (51 % powierzchni gminy); lasy pokrywają 25 % powierzchni, a łąki i pastwiska - 14 %. Teren gminy charakteryzuje się niskim zagęszczeniem ludności, l km2 zamieszkuje 37 osób. W 55 wsiach i przysiółkach mieszka ponad 9000 osób.

Obszar gminy Wińsko należy do trzech mezoregionów geograficznych: Obniżenie Ścinawskie, Wzgórza Trzebnickie i Kotlina Żmigrodzka.

Obniżenie Ścinawskie - kraina leżąca w zachodniej części gminy wzdłuż rzeki Odry. Jest to fragment doliny Odry wraz z jej prawobrzeżnym dopływem Jezierzycą, pokryty łąkami i polami uprawnymi, poprzecinany w części zalewowej starorzeczami. Największymi miejscowościami tego obszaru są: Krzelów, Orzeszków i Małowice.

Wzgórza Trzebnickie - kraina leżąca w środkowej i południowej część gminy. Ten mezoregion dzieli się na trzy mikroregiony: Wzgórza Wińskie, Wzgórza Strupińskie i leżące pomiędzy nimi Obniżenie Pełczyńskie (zwane Padołem Pełczyńskim).

Najwyżej położonym mikroregionem Wzgórz Trzebnickich są Wzgórza Wińskie sięgające 202 m n.p.m. w pobliżu wsi Jakubikowice. Są to morenowe pagórki pokryte głównie polami uprawnymi oraz w mniejszej części lasami. Największą miejscowością tego obszaru jest Wińsko; jednak należy wyróżnić również wieś Piskorzyna.

Wzgórza Strupińskie, leżące we wschodniej części gminy, w samej gminie Wińsko sięgają do 175 m n.p.m. pod Trzcinicą Wołowską. Są to morenowe pagórki pokryte niemal w całości lasami. Znajdują się tu jedynie dwie niewielkie wsie: Trzcinicą Wołowską oraz Staszowice.

Obniżenie Pełczyńskie to mikroregion oddzielający Wzgórza Wińskie od Wzgórz Strupińskich. Tylko niewielka część tego obszaru, pokryty lasami rejon źródliskowy rzeki Łachy, leży na terenie gminy Wińsko.

Kotlina Żmigrodzka - kraina leżąca w północno-wschodniej części gminy. Jest to zagłębienie końcowe lodowca warciańskiego. Jej obszar zajmują głównie użytki rolne oraz wilgotne lasy liściaste. Największą miejscowością tej krainy w gminie jest wieś Głębowice.

Zarówno historyczna nazwa "Vin" z 1272 roku, jak i obecna - Wińsko - pochodzą od słowa winnica lub winorośl. Nazwa ta związana jest z faktem, iż w czasach historycznych na pobliskich wzgórzach uprawiana była winorośl.

W dokumencie potwierdzającym posiadłości klasztoru w Lubiążu, pochodzącym z roku 1217, znajduje się. zapis: "Wroblino juxta Vin". Przez niektórych badaczy jest on traktowany jako najwcześniejsza wzmianka o Wińsku. Natomiast za pierwszy pewny historyczny przekaz mówiący o Wińsku, przyjmuje się dokument wydany w roku 1272, w którym wymieniony został proboszcz tutejszego kościoła o imieniu Nicolaus.

W roku 1285 książę Przemko Ścinawski dokonał lokacji miasta na prawie niemieckim. Miasto otrzymało wolność podatkową na okres dziesięciu lat. Około roku 1300 w Wińsku były bite monety książęce. Pierwszy przekaz źródłowy wymieniający burmistrza oraz radców miejskich Wińska pochodzi z roku 1377. W roku 1512 król Władysław Jagiellończyk nadał miastu herb. Ukazywał on, umieszczonego na czerwonym polu rycerza z podniesioną przyłbicą, który w prawej ręce trzyma nagi miecz, w lewej natomiast gałąź winorośli z winnymi gronami.

Około połowy XVI w. w Wińsku następuje rozkwit rzemiosła, o czym świadczą formujące się miejskie organizacje cechowe oraz liczne przywileje nadawane poszczególnym cechom zarówno przez radę miejską oraz przez książąt.

Około roku 1613 wybudowany został ratusz. W czasie wojny trzydziestoletniej, w roku 1633, miasto zostało spustoszone. Po śmierci ostatniego piastowskiego księcia miasto przeszło pod panowanie cesarza.

Wiek XIX był bardzo pomyślnym okresem w rozwoju miasta. W 1830 roku w Wińsku stały 232 domy mieszkalne. Miasto posiadało browar miejski, słodownię, farbiarnię, 2 olejarnie, 7 młynów wietrznych, kierat, młyn do mielenia kory oraz suszarnię tytoniu. Miasto miało również własną cegielnię wybudowaną we wsi Jakubikowice, działającą do czasów I wojny światowej.

W latach 20 XIX wieku uporządkowano pozostałości średniowiecznych fortyfikacji. W pierwszej połowie XIX w. wybrukowano rynek oraz większość ulic. W latach 1853-1856 roku prowadzono prace ziemne związane z budową przebiegającego przez Wińsko odcinka drogi łączącej Rawicz z Lubinem. W roku 1857 w południowej części miasta między stawem a stajnią koszar założono promenadę, którą obsadzono 560 lipami. Pod koniec wieku XIX Wińsko uzyskało łączność kolejową w związku z otwarciem w roku 1898 linii kolejowej Rawicz - Legnica. Budynek stacji kolejowej gotowy był już w roku 1896.

W roku 1911 w Wińsku wybudowana została gazownia. Po pierwszej wojnie światowej miasto podłączone zostało do elektrowni w Legnicy.

W trakcie działań wojennych w czasie II wojny światowej w bardzo dużym stopniu zniszczone zostało historyczne centrum miasta. Z przyrynkowej zabudowy ocalało zaledwie 6 budynków, z ratusza pozostały tylko mury obwodowe, które wkrótce rozebrano. Stosunkowo dobrze zachowana jest historyczna zabudowa Przedmieścia Wołowskiego.