Powiat Strzeliński

OPIS

Powiat strzeliński leży we wschodniej części województwa dolnośląskiego, tuż przy granicy z Opolszczyzną. Jest jednym z mniejszych powiatów dolnośląskich, obszar ponad 600 km2 zamieszkuje niespełna 45 tys. mieszkańców. Powiat tworzy 5 gmin: miejsko-wiejskie – Strzelin i Wiązów, oraz wiejskie – Borów, Kondratowice, Przeworno. Sąsiaduje z powiatem wrocławskim i oławskim (od północy), dzierżoniowskim (od zachodu), ząbkowickim (od południa) oraz – należącym już do woj., opolskiego powiatem nyskim i brzeskim (od wschodu)

Ziemia Strzelińska leży na granicy dwóch krain geograficznych: Niziny Śląskiej i Przedgórza Sudeckiego. Północna część powiatu wchodząca w skład Równiny Wrocławskiej i Równiny Grodkowskiej jest obszarem o charakterze wybitnie rolniczym. Decydują o tym przede wszystkim znakomitej jakości gleby. Południowa część powiatu to tereny Wzgórz Strzelińskich i Wzgórz Niemczańskich, które wchodzą w skład Przedgórza Sudeckiego. Ich wysokość osiąga 393 m. n. p. m. (Gromnik – najwyższe wzniesienie Wzgórz Strzelińskich).

Takie charakterystyczne położenie powiatu strzelińskiego jest jego mocną stroną. Strzelin leży mniej więcej w połowie drogi między Wrocławiem (40 km)  a granicą czeską (45 km). Przez jego teren biegną ważne, międzynarodowe szlaki komunikacyjne: autostrada A4 Drezno – Wrocław – Kraków – Lwów oraz magistrala kolejowa Warszawa – Wrocław – Hradec Kralove – Praga. Przez Strzelin przebiega też droga krajowa nr 39 z Łagiewnik przez Strzelin, Brzeg, Namysłów do Kępna.

Strzelin posiada bezpośrednie połączenia kolejowe z Wrocławiem, Kłodzkiem, Warszawą, Łodzią, Poznaniem, Gdańskiem i Pragą, oraz autobusowe z Wrocławiem, Wałbrzychem, Opolem, Częstochową oraz okolicznymi miejscowościami.

Archeologowie udowodnili, że Ziemia Strzeliński była zamieszkana już w czasach neolitu (około 3 tys. lat p.n.e.). Jednak pierwsze źródła pisane odnoszą się do I połowy XII wieku. Wiązów i Przeworno wspominane były już w 1155 r. Czasy średniowiecza to okres nieustannych potyczek wojsk piastowskich z Czechami i Niemcami. Od roku 1336 Strzelin i okolice zostają włączone do Królestwa Czeskiego. Na fali reformacji wprowadzono luteranizm. W 1761 Ziemia Strzelińska dostaje się pod panowanie pruskie. W międzyczasie sam Strzelin niejednokrotnie jest ciężko doświadczany przez epidemie, pożary i napaści obcych wojsk. Pod koniec XVIII wieku miasto liczy ponad 2 tys. mieszkańców. W czasie wojen napoleońskich w Strzelinie doszło do spotkania cara Aleksandra I z królem pruskim Fryderykiem Wilhelmem III. Wiek XIX i początek wieku XX to okres dynamicznego rozwoju całej Ziemi Strzelińskiej. W 1871 r. do Strzelina dotarła kolej dając impuls do jeszcze większego rozwoju regionu. W miejscowym gimnazjum kształcił się późniejszy laureat Nagrody Nobla z dziedziny immunologii – Paul Ehrlich. Pierwsza wojna światowa nie wyrządziła większych szkód okolicznym miejscowościom. Druga natomiast poczyniła ogromne straty. Strzelin został zniszczony w 90%. Po 1945 roku uruchomiono większość przedwojennego przemysłu. Dziś Ziemia Strzelińska rozwija się przede wszystkim w oparciu o żyzne gleby, bogactwa mineralne i zasoby krajobrazowe.

Historia odcisnęła bardzo głęboko swoje piętno na Ziemi Strzelińskiej. Najlepszym na to dowodem są liczne zabytki rozsiane po całym terenie powiatu. Z czasów średniowiecza przetrwała m.in. romańska rotunda św. Gotarda (XII w.) i mury obronne w Strzelinie, romańskie kościoły w Prusach i Białym Kościele (XIII w.) czy liczne kamienne krzyże pokutne. Z późniejszych czasów pochodzą zabytkowe budynki użyteczności publicznej, pałace i dworki, często razem z założeniami parkowymi. Najciekawsze z nich to: renesansowy Dom Książąt Brzeskich w Strzelinie (XVI w.), ratusz w Wiązowie (XV w.), dwór w Żelowicach (XVII w.), Żeleźniku (XVIII w.) czy Kondratowicach (XIX w.) Sporo na ziemi strzelińskiej również zabytków dokumentujących gospodarczą historię powiatu. Najciekawsze to: spichlerz w Konarach (XVIII w.), dawny młyn w Sarbach (XVIII w.), ruiny wiatraka holenderskiego w Dobroszowie, wapienników w Gębczycach czy budynek starej kuźni w Samborowiczkach.

Ziemia Strzeliński to także bogactwo wielu kultur, które los zmusił do wzajemnego sąsiedztwa. Obok siebie przez szereg wieków mieszkali katolicy i ewangelicy, Polacy, Niemcy, Czesi i Żydzi. Po II wojnie światowej Powiat Strzeliński stał się nowym domem dla Polaków zza Bugu i z Wileńszczyzny. We wsi Gęsiniec do lat 60. XX wieku mieszkała duża grupa Czechów. W Strzelinie do dzisiaj kościół przy ul. Staromiejskiej współużytkowany jest przez ewangelików i katolików.

Źródło: www.powiatstrzelinski.pl